Γιατί το σώμα αντιδρά με άγχος χωρίς λόγο & κίνδυνο; Υπνοθεραπεία και υποσυνείδητα μοτίβα

Μπορεί να γνωρίζεις λογικά ότι είσαι ασφαλής και παρ’ όλα αυτά το σώμα σου να αντιδρά σαν να υπάρχει απειλή.

Ταχυκαρδία, σφίξιμο στο στήθος, δύσπνοια, ζάλη, τρέμουλο, ένταση στους μυς, κόμπος στο στομάχι ή μια ανεξήγητη αίσθηση ότι "κάτι κακό θα συμβεί" μπορεί να εμφανιστούν χωρίς να υπάρχει ένας προφανής εξωτερικός κίνδυνος.

Αυτό συμβαίνει επειδή η συνειδητή σκέψη και οι αυτόματοι μηχανισμοί άμυνας του εγκεφάλου δεν λειτουργούν πάντα με τον ίδιο ρυθμό.

Ο εγκέφαλος αξιολογεί συνεχώς το περιβάλλον

Περιοχές όπως η αμυγδαλή, ο υποθάλαμος και το εγκεφαλικό στέλεχος συμμετέχουν στην επεξεργασία της απειλής και στην ενεργοποίηση της σωματικής αντίδρασης.

Όταν ο εγκέφαλος εκτιμήσει ότι υπάρχει κίνδυνος, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα μπορεί να ενεργοποιηθεί σχεδόν αυτόματα.

Οι παλμοί ανεβαίνουν, η αναπνοή αλλάζει, οι μύες προετοιμάζονται για δράση και η προσοχή στρέφεται προς οτιδήποτε μπορεί να θεωρηθεί απειλητικό.

Αυτή η αντίδραση είναι φυσιολογική και χρήσιμη όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.

Γίνεται όμως δυσλειτουργική όταν ενεργοποιείται επανειλημμένα σε καταστάσεις που είναι ασφαλείς.

Το νευρικό σύστημα δεν αντιδρά μόνο στο παρόν

Ο εγκέφαλος βασίζεται και σε όσα έχει μάθει στο παρελθόν.

Μια κρίση πανικού, μια τραυματική εμπειρία, μια περίοδος έντονου στρες ή μια επαναλαμβανόμενη κατάσταση φόβου μπορούν να δημιουργήσουν ισχυρές συνδέσεις ανάμεσα σε ένα ερέθισμα και μια συγκεκριμένη σωματική αντίδραση.

Κάποιος που είχε κρίση πανικού σε ένα αυτοκίνητο μπορεί αργότερα να νιώθει ένταση μόλις μπει σε αυτοκίνητο.

Κάποιος που πέρασε μια δύσκολη περίοδο υγείας μπορεί να αρχίσει να παρατηρεί υπερβολικά κάθε μικρή αλλαγή στο σώμα του.

Ένας συγκεκριμένος τόνος φωνής, ένας χώρος, μια μυρωδιά, μια σωματική αίσθηση ή ακόμη και μια σκέψη μπορούν να λειτουργήσουν ως ερέθισμα.

Η αντίδραση πολλές φορές ξεκινά πριν το άτομο προλάβει να σκεφτεί συνειδητά τι συμβαίνει.

Τι εννοούμε όταν μιλάμε για "υποσυνείδητο"

Ο όρος υποσυνείδητο συχνά χρησιμοποιείται για να περιγράψει διαδικασίες που λειτουργούν έξω από τη συνεχή συνειδητή μας προσοχή.

Συνήθειες, συναισθηματικοί συσχετισμοί, αυτόματες αντιδράσεις και μαθημένα πρότυπα δεν χρειάζονται κάθε φορά συνειδητή απόφαση για να ενεργοποιηθούν.

Όπως δεν χρειάζεται να αναλύεις κάθε κίνηση όταν περπατάς ή οδηγείς, έτσι και μια αντίδραση φόβου μπορεί να έχει γίνει αυτοματοποιημένη.

Αυτός ο μηχανισμός είναι χρήσιμος για την καθημερινή λειτουργία. Μπορεί όμως να διατηρεί και αντιδράσεις που κάποτε είχαν λόγο ύπαρξης αλλά πλέον δεν εξυπηρετούν.

Γιατί η λογική δεν αρκεί πάντα

Κάποιος μπορεί να σκέφτεται:

"Ξέρω ότι δεν κινδυνεύω."

Και παρ’ όλα αυτά να νιώθει το σώμα του να μπαίνει σε συναγερμό.

Ο προμετωπιαίος φλοιός μπορεί να αξιολογεί μια κατάσταση ως ασφαλή, ενώ τα συστήματα του εγκεφάλου που σχετίζονται με την άμυνα έχουν ήδη ενεργοποιήσει μια αυτόματη απόκριση.

Γι’ αυτό το "χαλάρωσε" ή το "δεν έχεις τίποτα" συχνά δεν αλλάζει την εμπειρία του ατόμου.

Το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα ότι δεν καταλαβαίνει λογικά τι συμβαίνει.

Το νευρικό του σύστημα έχει μάθει να αντιδρά διαφορετικά.

Ο ρόλος του αυτόνομου νευρικού συστήματος

Το αυτόνομο νευρικό σύστημα ρυθμίζει λειτουργίες όπως η καρδιακή συχνότητα, η αναπνοή, η πέψη και η εφίδρωση χωρίς να χρειάζεται συνειδητή προσπάθεια.

Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα σχετίζεται περισσότερο με την κινητοποίηση και την εγρήγορση, ενώ το παρασυμπαθητικό συμμετέχει στην αποκατάσταση, την πέψη και την επιστροφή σε κατάσταση ηρεμίας.

Ένα υγιές νευρικό σύστημα δεν βρίσκεται συνεχώς σε χαλάρωση.

Χρειάζεται να μπορεί να ενεργοποιείται όταν υπάρχει ανάγκη και στη συνέχεια να επιστρέφει σε ισορροπία.

Όταν το στρες γίνεται παρατεταμένο, αυτή η ευελιξία μπορεί να μειωθεί. Το σώμα παραμένει πιο εύκολα σε κατάσταση επιφυλακής και μικρότερα ερεθίσματα μπορεί να προκαλούν εντονότερη αντίδραση.

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα είναι πραγματικά

Το ότι ένα σύμπτωμα επηρεάζεται από το άγχος ή το νευρικό σύστημα δεν σημαίνει ότι είναι φανταστικό.

Οι αλλαγές στην αναπνοή, τη μυϊκή τάση, την πέψη, την καρδιακή λειτουργία και την αντίληψη του πόνου είναι πραγματικές φυσιολογικές μεταβολές.

Γι’ αυτό το χρόνιο στρες μπορεί να συνοδεύεται από συμπτώματα όπως δυσφορία στο στομάχι, ταχυκαρδία, σφίξιμο στο στήθος, ένταση στον αυχένα, πονοκεφάλους, ζάλη ή αίσθημα δύσπνοιας.

Κάθε νέο, επίμονο ή έντονο σωματικό σύμπτωμα χρειάζεται κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.

Όταν όμως έχουν αποκλειστεί οργανικά αίτια και φαίνεται να υπάρχει έντονη σύνδεση με το στρες, έχει σημασία να εξετάσουμε και τη λειτουργία του νευρικού συστήματος.

Πώς συνδέεται η κλινική υπνοθεραπεία

Η κλινική υπνοθεραπεία δεν περιορίζεται στη χαλάρωση.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά για να δουλέψει πάνω σε αυτόματους συσχετισμούς ανάμεσα σε σκέψεις, συναισθήματα, μνήμες και σωματικές αντιδράσεις.

Κατά την ύπνωση, η προσοχή στρέφεται περισσότερο προς την εσωτερική εμπειρία και μπορούν να χρησιμοποιηθούν θεραπευτικές τεχνικές που αφορούν νοητικές εικόνες, συναισθηματικούς συσχετισμούς, εσωτερικά μοτίβα και νέους τρόπους απόκρισης.

Ο στόχος δεν είναι να διαγραφεί το παρελθόν.

Είναι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο το άτομο αντιδρά στο παρόν.

Ένα ερέθισμα που είχε συνδεθεί με φόβο μπορεί σταδιακά να αρχίσει να συνδέεται με περισσότερη ασφάλεια, έλεγχο και διαφορετική σωματική απόκριση.

Όταν το σώμα έχει μάθει να "προστατεύεται"

Πολλές φορές το άτομο προσπαθεί να πολεμήσει την ταχυκαρδία, τη σκέψη ή την ένταση.

Πιο χρήσιμο μπορεί να είναι να κατανοήσει τι έχει μάθει το νευρικό του σύστημα και γιατί εξακολουθεί να ενεργοποιεί τον ίδιο μηχανισμό.

Μια αντίδραση που σήμερα μοιάζει υπερβολική μπορεί κάποτε να ήταν ένας τρόπος προστασίας.

Το ζητούμενο δεν είναι να "πολεμήσουμε" καο να "νικήσουμε" το σώμα.

Είναι να το βοηθήσουμε να μάθει ότι δεν χρειάζεται πλέον να αντιδρά με τον ίδιο τρόπο.

Το νευρικό σύστημα μαθαίνει.

Και μπορεί επίσης να μάθει ξανά.

Αλέξανδρος dhp

Η κλινική υπνοθεραπεία δεν αντικαθιστά την ιατρική ή ψυχιατρική διάγνωση και θεραπεία.

Νέα, έντονα ή επίμονα σωματικά συμπτώματα χρειάζονται αξιολόγηση από τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας.